Spis treści.
Są miejsca, które odwiedza się z ciekawości. I są takie, z których wychodzi się w ciszy – z głową pełną myśli. Europejskie Centrum Solidarności w Gdańsku należy zdecydowanie do tej drugiej kategorii.
Do Europejskiego Centrum Solidarności wybraliśmy się podczas naszej podróży po Pomorzu – tuż po wizycie w Zamku w Malborku. Gdańsk, do którego następnie przyjechaliśmy, wspominamy nie tylko przez pryzmat urokliwych uliczek Głównego Miasta. To przede wszystkim miasto-symbol. Miejsce, w którym historia nie jest zamknięta w podręcznikach, lecz wciąż żyje w przestrzeni miasta.
To tutaj rozegrały się wydarzenia, które wpłynęły na losy Polski i Europy. Wystarczy wspomnieć o obronie Westerplatte czy o narodzinach Niezależnego Samorządnego Związku Zawodowego „Solidarność”. ECS opowiada właśnie o tej drugiej historii – w sposób nowoczesny, angażujący i niezwykle poruszający.
Podróż do źródeł wolności
Od samego początku czuliśmy, że Europejskie Centrum Solidarności to nie będzie zwykłe zwiedzanie muzeum, lecz intensywna podróż przez jedne z najważniejszych wydarzeń najnowszej historii Polski.
Muzeum, które nie jest zwykłym muzeum
Europejskie Centrum Solidarności to ogromny, nowoczesny obiekt obejmujący kilka pięter. Mieści nie tylko wystawę stałą, ale również przestrzenie konferencyjne, bibliotekę, archiwum, a nawet Biuro Prezydenta Lecha Wałęsy. Odbywają się tu debaty, spotkania i wydarzenia, m.in. Święto Wolności i Solidarności.
Wystawa została skomponowana w niezwykle obrazowy sposób. Znajdziemy tu:
-
nagrania wywiadów i relacji świadków historii,
-
autentyczne dźwięki ulicznych demonstracji,
-
archiwalne materiały filmowe,
-
interaktywne mapy,
-
zrekonstruowane wnętrza z czasów PRL.
Szczególnie poruszyły mnie relacje uczestników wydarzeń. Często są to bardzo sugestywne i dramatyczne opisy ówczesnej rzeczywistości. Dzięki nagraniom można niemal poczuć atmosferę lat 80. – napięcie, niepewność, strach, ale też ogromną solidarność i determinację.
Stocznia – początek wielkiej zmiany
Jedna z pierwszych sal przypomina wejście do dawnej Stocznia Gdańska. Zobaczymy tu metalowe szafki pracownicze, stanowiska do podbijania kart obecności, a nad głowami zwiedzających unosi się instalacja złożona z setek kasków ochronnych.
Można tu również zobaczyć suwnicę, na której pracowała Anna Walentynowicz – legendarna działaczka „Solidarności”. Jej zwolnienie w sierpniu 1980 roku stało się bezpośrednim impulsem do rozpoczęcia strajku okupacyjnego.
Interaktywna mapa w ciekawy sposób pokazuje, jak rozprzestrzeniał się strajk i jak rodził się ogólnopolski ruch społeczny.
21 postulatów – program zmian dla całego kraju
Postulaty strajkujących można podzielić na dwie zasadnicze grupy: dotyczące praw obywatelskich oraz kwestie ekonomiczne i bytowe. W pierwszej części znalazły się żądania fundamentalne – prawo do tworzenia niezależnych związków zawodowych, zagwarantowanie prawa do strajku, wolność słowa, uwolnienie więźniów politycznych czy rzetelna informacja o sytuacji społeczno-gospodarczej kraju.
Druga część obejmowała sprawy codzienne, ale niezwykle istotne dla milionów Polaków – podwyżki płac, automatyczną indeksację wynagrodzeń, poprawę zaopatrzenia rynku, obniżenie wieku emerytalnego, zwiększenie dostępności mieszkań, miejsc w żłobkach i przedszkolach czy wprowadzenie wolnych sobót.
Czytając te postulaty dziś, trudno nie zauważyć, jak bardzo były one przemyślane i kompleksowe. Nie ograniczały się do jednorazowych ustępstw finansowych – stanowiły program realnych reform państwa.
30 sierpnia 1980 roku Komisja rządowa pod przewodnictwem Kazimierza Barcikowskiego podpisała porozumienie ze strajkującymi w Szczecinie, a dzień później – 31 sierpnia – zawarto porozumienie w Gdańsku. Władze zaakceptowały wszystkie postulaty. Robotnicy wrócili do pracy, ale w społeczeństwie coś już się zmieniło.
Narodziny „Solidarności”
Podpisane porozumienia stały się impulsem do dalszej aktywności społecznej. 17 września 1980 roku w Gdańsku spotkali się delegaci związków z całego kraju. Wówczas powołano jednolity NSZZ „Solidarność”, który wkrótce został zarejestrowany.
Po sporach wokół zapisów statutu i odwołaniu do Sądu Najwyższego przyjęto jego pierwotne brzmienie. Przewodniczącym Krajowej Komisji Porozumiewawczej został Lech Wałęsa.
Choć fala strajków na moment opadła, „Solidarność” stała się największym ruchem społecznym w historii powojennej Polski. Miliony ludzi uwierzyły, że zmiana jest możliwa.
Dalsze wydarzenia – napięcia, kolejne protesty, a w końcu wprowadzenie 13 grudnia 1981 roku stanu wojennego – pokazują jednak, jak trudna i wyboista była droga do wolności. O tym również opowiada wystawa w Europejskim Centrum Solidarności, prowadząc nas przez jeden z najbardziej dramatycznych okresów w historii współczesnej Polski.
Grudzień ’70 i stan wojenny – trudna pamięć
Ekspozycja w Europejskim Centrum Solidarności nie pomija bolesnych rozdziałów najnowszej historii. W sugestywny i poruszający sposób przedstawiono wydarzenia Grudnia ’70 – tragiczne protesty robotnicze na Wybrzeżu, brutalnie stłumione przez władze. To właśnie tamte wydarzenia stały się jednym z fundamentów późniejszych przemian.
Równie mocno wybrzmiewa część poświęcona wprowadzeniu 13 grudnia 1981 roku stanu wojennego. Relacje świadków, archiwalne nagrania, plakaty i ulotki tworzą przejmujący obraz codzienności w cieniu represji. Słuchając opowieści o brakach w sklepach, internowaniach oraz brutalnych pacyfikacjach protestów przez SB, MO i ZOMO, łatwo zrozumieć, jak krucha bywa wolność.
Można zobaczyć także biurko Jacka Kuronia – jednego z liderów opozycji demokratycznej – oraz liczne materiały dokumentujące działalność wielu innych osób współtworzących ruch „Solidarność”. Ta historia nie jest bowiem opowieścią o jednej postaci, lecz o tysiącach ludzi, którzy odważyli się zaangażować w walkę o lepszą przyszłość.
Droga do wolności – od Okrągłego Stołu do wyborów 1989 roku
W dalszej części wystawy poznajemy kulisy rozmów Okrągłego Stołu oraz pierwszych częściowo wolnych wyborów z 4 czerwca 1989 roku. Oglądając archiwalne nagrania, mamy wrażenie uczestnictwa w przełomowych momentach historii – w rozmowach, które otworzyły Polsce drogę do nowej rzeczywistości.
Symbolicznym elementem tamtych wyborów był plakat autorstwa Tomasza Sarneckiego inspirowany filmem W samo południe. Stał się on jednym z najbardziej rozpoznawalnych znaków wyborów 1989 roku.
Wystawa prowadzi nas dalej – aż do wyboru Tadeusza Mazowieckiego na premiera oraz Lecha Wałęsy na prezydenta, symbolicznie domykając opowieść o drodze do wolnej Polski.
Taras widokowy – spojrzenie na historię z góry
Na zakończenie warto wybrać się na taras widokowy. Rozciąga się stąd widok na tereny dawnej stoczni oraz charakterystyczne żurawie. To symboliczne domknięcie tej historii.
Patrząc na nie, trudno nie pomyśleć o ludziach, którzy – mimo niepewności i strachu – potrafili zawalczyć o lepszą przyszłość. Tworzyli rodziny, wychowywali dzieci, wierzyli w zmianę. Rodziły się kolejne pokolenia. W tym także moje.
Europejskie Centrum Solidarności – informacje praktyczne
Czas zwiedzania: ok. 3 godzin.
Forma zwiedzania: samodzielna, z audioprzewodnikiem (bardzo dobrze przygotowanym merytorycznie).
Bilety: normalny 35 zł, ulgowy 30zł (warto sprawdzić aktualne ceny na stronie ECS).
Parking: podziemny parking pod budynkiem.
W cenie biletu otrzymujemy 4 godziny parkowania gratis – to w zupełności wystarczy na spokojne zwiedzenie wystawy i wejście na taras widokowy. Aby skorzystać z bezpłatnego parkowania, należy w ciągu 30 minut od zaparkowania okazać bilet parkingowy w kasie ECS.
Na parking wjeżdża się ulicą Nowomiejską – od ul. Jana z Kolna lub ks. Jerzego Popiełuszki. Z parkingu można skorzystać również bez zwiedzania wystawy.
Europejskie Centrum Solidarności to miejsce, które nie pozostawia obojętnym. To nie tylko muzeum, ale przestrzeń refleksji nad tym, jak krucha jest wolność i jak wiele odwagi potrzeba, by ją odzyskać.
Jeśli będziecie w Gdańsku – koniecznie tu zajrzyjcie. Bo aby zrozumieć to miasto, trzeba poznać historię, która zmieniła Polskę.
Postaw kawę
Jeśli ten artykuł pomógł Ci zaplanować podróż, odkryć nowe miejsce albo był po prostu chwilą inspiracji — możesz postawić mi wirtualną kawę. Coraz więcej czytelników wspiera to miejsce — będzie mi ogromnie miło, jeśli kiedyś zechcesz dorzucić swoją kawę. To drobny gest, dzięki któremu mogę nadal tworzyć przewodniki, trasy i miejsca warte drogi.
Stawiam kawęTylko miejsca warte drogi.
Spokojne inspiracje, mniej znane szlaki i miejsca, które naprawdę prowadzą w naturę.
Możemy być w kontakcie tak, jak Ci wygodnie.